สะเทือนอารมณ์ กันแบบสุดๆ กับเรื่องเล่าของไทย ที่มีเอาไว้สอนใจ คนที่เป็นลูกให้ได้รู้จักคำว่า ทรพี เนรคุณ ได้เป็นอย่างดี

หนังหยิบเอานิยายพื้นบ้าน แถบไทยอิสาน มาสร้างเป็นเรื่องราวบนแผ่นฟิล์ม เกี่ยวกับลูกที่โมโหหิว เนื่องจากการทำงาน และเฝ้ารอให้แม่มาส่งข้าว ส่งน้ำในตอนกลางวัน แต่ด้วยอากาศร้อน ประกอบกับ ความหิวกระหาย เมื่อพบว่าแม่ที่สังขารแก่โรย เดินเหนื่อยมาหาลูกที่ปลายนา กลับพกสำรับกับข้าวที่ดูน้อยเหลือเกิน ในเวลานั้น

ด้วยโกรธา เป็นฟืนไฟ จึงเกิดบันดาลโทสะ แก่ลูกชั่วเข้าทุบตีแม่ ด้วยอารมณ์ชั่ววูบ ขาดสติ จนแม่สิ้นใจตายไปต่อหน้า เมื่อหายเหนื่อยจึงกลับไปกินข้าวที่แม่ห่อมาให้ แล้วก็พบว่า แม้กล่องข้าวที่แม่ใส่ข้าวมาให้กินนั้น จะดูเล็ก ไม่พอกิน แต่เขาก็กินไม่หมด

เมื่อโทสะหาย ระลึกได้ ก็พบว่าตนเองได้ทำให้แม่หมดลมไปนานแล้ว เขาจึงได้ลงมือสร้างพระธาตุเพื่อไถ่บาปของตนที่ได้กระทำลงไป

ดูตั้งแต่สมัยเด็กชอบมากครับ สมัยก่อนคอมมิวนิสต์แฝงตัวอยู่ตามชายแดนภาคอีสาน ทางหน่วยราชการจะมีการนำชาวบ้านไปฝึกลูกเสือชาวบ้าน วันสุดท้ายจะมีการแสดงของกลุ่มสีต่างๆ หลายกลุ่มครับที่นำเรื่องก่องข้าวน้อยไปเล่นเป็นละคอนสั้น สนุกเฮฮาตามวัยครับ โดยเฉพาะคนที่แสดงเป็นควายเหนื่อยกว่าเพื่อนหน่อย

ครั้งหนึ่งเมื่อหลายร้อยปีมาแล้วที่บ้านตาดทอง ในฤดูฝนมีการเตรียมปักดำกล้าข้าวทุกครอบครัวจะออกไปไถนาเตรียมการเพราะปลูก  ครอบครัวของชายหนุ่มคนหนึ่งกำพร้าพ่อ  ไม่ปรากฏชื่อหลักฐาน ก็ออกไปปฏิบัติภารกิจเช่นเดียวกัน

วันหนึ่งเขาไถนาอยู่นานจนสาย  ตะวันขึ้นสูงแล้วรู้สึกเหน็ดเหนื่อยอ่อนเพลียมากกว่าปกติ และหิวข้าวมากกว่าทุกวัน  ปกติแล้วแม่ผู้ชราจะมาส่งก่องข้าวให้ทุกวัน แต่วันนี้กลับมาช้าผิดปกติ 

เขาจึงหยุดไถนาเข้าพักผ่อนอยู่ใต้ต้นไม้ ปล่อยเจ้าทุยไปกินหญ้าสายตาเหม่อมองไปทางบ้าน  รอคอยแม่ที่จะมาส่งข้าวตามเวลาที่ควรจะมา  ด้วยความรู้สึกกระวนกระวายใจยิ่งสายตะวันขึ้นสูงแดดยิ่งร้อนความหิวกระหายยิ่งทวีคูณขึ้น

ทันใดนั้นเขามองเห็นแม่เดินเลียบมาตามคันนาพร้อมก่องข้าวน้อยๆ  ห้อยต่องแต่งอยู่บนเสาแหรกคาน  เขารู้สึกไม่พอใจที่แม่เอาก่องข้าวน้อยนั้นมาช้ามาก  ด้วยความหิวกระหายจนตาลาย  อารมณ์พลุ่งพล่าน  เขาคิดว่าข้าวในก่องข้าวน้อยนั้นคงกินไม่อิ่มเป็นแน่  จึงเอ่ยต่อว่าแม่ของตนว่า

"อีแก่ มึงไปทำอะไรอยู่จึงมาส่งข้าวให้กูกินช้านัก
ก่องข้าวก็เอามาแต่ก่องน้อยๆ กูจะกินอิ่มหรือ?"

ผู้เป็นแม่เอ่ยปากตอบลูกว่า "ถึงก่องข้าวจะน้อยก็น้อยต้อนแต้นแน่นในดอกลูกเอ๋ย  ลองกินเบิ่งก่อน"

ความหิว ความเหน็ดเหนื่อย ความโมโห หูอื้อตาลาย ไม่ยอมฟังเสียงใดๆ เกิดบันดาลโทสะอย่างแรงกล้า คว้าได้ไม้แอกน้อยเข้าตีแม่ที่แก่ชราจนล้มลงแล้วก็เดินไปกินข้าว กินข้าวจนอิ่มแล้วแต่ข้าวยังไม่หมดกล่อง จึงรู้สึกผิดชอบชั่วดี  รีบวิ่งไปดูอาการของแม่และเข้าสวมกอดแม่

อนิจจา แม่สิ้นใจไปเสียแล้ว..

ชายหนุ่มร้อยไห้โฮ สำนึกผิดที่ฆ่าแม่ของตนเองด้วยอารมณ์เพียงชั้ววูบ  ไม่รู้จะทำประการใดดี  จึงเข้ากราบ นมัสการสมภารวัดเล่าเรื่องให้ท่านฟังโดยละเอียด 

สมภารสอนว่า "การฆ่าบิดามารดาผู้บังเกิดเกล้าของตนเองนั้นเป็นบาปหนัก เป็นมาตุฆาต ต้องตกนรกอเวจีตายแล้วไม่ได้ผุดไม่ได้เกิดเป็นคนอีก มีทางเดียวจะให้บาปเบาลงได้ก็ด้วยการสร้างธาตุก่อกวมกระดูกแม่ไว้ ให้สูงเท่านกเขาเหิน จะได้เป็นการไถ่บาปหนักให้เป็นเบาลงได้บ้าง"

เมื่อชายหนุ่มปลงศพแม่แล้ว ขอร้องชักชวนญาติมิตรชาวบ้านช่วยกันปั้นอิฐก่อเป็นธาตุเจดีย์บรรจุอัฐิแม่ไว้ จึงให้ชื่อว่า "ธาตุก่องข้าวน้อยฆ่าแม่" จนตราบทุกวันนี้

ทุกวันนี้มีผู้มากราบธาตุก่องข้าวน้อยฯทุกวันเพื่อขอขมาลาโทษเหมือนเป็นการไถ่บาปที่ทำให้พ่อแม่เสียใจ บางคนเมื่อมีลูกแล้วถึงรู้ว่าบุญคุณแม่มากสุดเหลือคณานับ เพิ่งรู้ว่าเลี้ยงดูลูกนั้นยากหนักหนาขนาดไหน จึงมาสำนึกที่ทำให้แม่ต้องเสียใจ บ้างก็มากราบไหว้เพื่อรำลึกถึงบุญคุณแม่

คติ:ทำดีกับพ่อแม่ยามเมื่อท่านยังมีชีวิตอยู่ดีว่า สำนึกได้เมื่อท่านจากไป